Đầu năm 2026, thị trường điện thoại thông minh diễn ra sự trỗi dậy mạnh mẽ của AI trong hệ thống camera. Các hãng liên tục tích hợp những thuật toán sáng tạo ở mức cao nhất vào phần mềm chụp, biến người dùng thành nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp chỉ với một lần chạm.
Tuy vậy, khi những bức ảnh ngày càng hoàn hảo đến mức không có sai sót, một nhóm người yêu nhiếp ảnh bắt đầu cảm thấy sự trống trải. Chúng ta cần nhìn nhận nghiêm túc về mức độ can thiệp của các thuật toán xử lý hình ảnh hiện đại và tự hỏi, những gì hiển thị trên màn hình là khoảnh khắc được ghi lại hay chỉ là một bản vẽ lại do máy móc dựng nên?
Hoài niệm về sự nguyên bản
Quay ngược về năm 2017, thị trường chứng kiến sự ra đời của những thiết bị mở đường cho nhiếp ảnh di động, nổi bật có Samsung Galaxy Note 8, iPhone X của Apple và Google Pixel 2. Lúc đó, cụm từ nhiếp ảnh điện toán mới chỉ ở giai đoạn đầu và công nghệ camera trên điện thoại phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nền tảng quang học vật lý.
Galaxy Note 8 khi ấy là một bước tiến về công nghệ khi trang bị hệ thống camera kép với ống kính tele quang học 2x và công nghệ chống rung quang học OIS độc lập trên cả hai ống kính. Bộ xử lý tín hiệu hình ảnh ISP thời kỳ này chủ yếu đảm nhận cân bằng trắng, đo sáng và khử nhiễu ở mức cơ bản. Ánh sáng đi qua thấu kính, đập vào cảm biến CMOS và xuất ra màn hình với mức can thiệp phần mềm ở mức tối thiểu.
Một bức ảnh chụp từ Galaxy Note 8 mang đậm tính chân thực. Ảnh có thể nhiễu nhẹ khi chụp thiếu sáng, vùng tối có thể bị đen thui làm mất chi tiết, nhưng đó là phản ánh đúng giới hạn vật lý và ánh sáng môi trường.
Tương tự, iPhone X tập trung vào màu sắc chân thực và Google Pixel 2 bắt đầu dùng thuật toán HDR sơ khai để cân bằng sáng tối nhưng vẫn giữ được độ tương phản mang tính nghệ thuật cao. Hạn chế của phần mềm buộc người cầm máy phải quan sát nguồn sáng, tự điều chỉnh bố cục và chấp nhận những khuyết điểm tự nhiên. Bức ảnh khi ấy mang theo cảm xúc, mồ hôi và góc nhìn riêng của con người.
Khi AI trở thành người đồng sáng tạo
Bước sang năm 2026, triết lý nhiếp ảnh nguyên bản đã bị thay thế hoàn toàn. Bốn đại diện hàng đầu trên thị trường smartphone hiện nay đều áp dụng những công nghệ lõi riêng để biến AI thành người can thiệp trực tiếp vào cấu trúc ảnh.
Với Samsung Galaxy S26 Ultra, hệ thống camera vận hành bởi khối công nghệ ProVisual Engine kết hợp cùng trí tuệ nhân tạo sinh ảnh. Mức độ can thiệp của thiết bị này diễn ra ở cấp độ cấu trúc hình ảnh thông qua kỹ thuật Semantic Segmentation. Khi người dùng bấm máy, AI nhận diện đâu là bầu trời, đâu là tán cây, đâu là da người. Từ đó, máy tự động áp dụng các mức làm nét, khử nhiễu và đẩy tông màu cho từng vùng riêng lẻ.
Cấu hình camera của Samsung Galaxy S26 Ultra vừa ra mắt (Ảnh: Samsung)
Đặc biệt với tính năng chụp đêm Nightography, AI không chỉ thu sáng mà còn tự động nội suy và vẽ lại các chi tiết bị mất trong bóng tối dựa trên dữ liệu từ hàng triệu bức ảnh mà máy đã học. Ảnh cuối cùng mang sự pha trộn giữa dữ liệu quang học thực tế và những điểm ảnh do AI dự đoán tạo ra.
Chuyển sang hệ sinh thái Apple, mẫu cao cấp nhất iPhone 17 Pro Max theo đuổi triết lý nhiếp ảnh điện toán cực đoan qua hai công nghệ lõi là Photonic Engine và Deep Fusion. Apple không dùng AI để thêm chi tiết, mà dùng AI để ghép ghép các khung hình lại.
Mỗi lần người dùng nhấn nút chụp, thiết bị thực chất đã chụp ngầm hàng chục phơi sáng khác nhau trước và sau khoảnh khắc đó. Thuật toán Deep Fusion phân tích từng pixel để chọn ra các điểm ảnh có chi tiết bề mặt tốt nhất, sau đó Photonic Engine và Smart HDR 6 ghép chúng lại. Quá trình can thiệp làm phẳng dải động, khiến ảnh ngược sáng hoặc chụp đêm trở nên sáng đều một cách đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, ranh giới giữa sáng và tối bị xóa nhòa khiến bức ảnh thiếu đi chiều sâu và sự huyền bí tự nhiên.
Trong khi đó, Xiaomi 17 Pro chọn kết hợp giữa quang học cổ điển và thuật toán can thiệp màu sắc. Cùng hợp tác với Leica, Xiaomi trang bị hệ thống ống kính Summilux chất lượng cao, nhưng linh hồn thực sự nằm ở bộ xử lý ảnh Xiaomi AISP tích hợp trí tuệ nhân tạo.
Cụm camera được giới thiệu với một cảm biến 2 tiêu cự của Huawei Pura 80 Ultra (Ảnh: Huawei)
AI của Xiaomi can thiệp mạnh nhất vào quá trình tái tạo màu sắc và giả lập quang học. Máy tự động thêm các màng lọc màu Leica Authentic hoặc Leica Vibrant, đồng thời AI tự động tính toán bản đồ chiều sâu để xóa phông, tạo ra các hiệu ứng đốm sáng bokeh giả lập chân thực như các ống kính máy ảnh cơ đắt tiền. Những can thiệp này cho ra những bức ảnh nịnh mắt, mang tính nghệ thuật nhưng vẫn được dàn dựng bởi phần mềm.
Cuối cùng, Huawei Pura 80 Ultra chứng tỏ sức mạnh bằng sự kết hợp giữa cơ khí và thuật toán khôi phục. Máy sở hữu cấu trúc ống kính thấu kính thụt thò để tối ưu hóa tiêu cự, nhưng quá trình hình thành ảnh lại chịu sự chi phối mạnh mẽ của lõi XD Motion Engine và XD Fusion Pro.
Công nghệ này được thiết kế để xử lý bài toán chụp ảnh thể thao và chuyển động siêu tốc. Khi một đối tượng lướt qua với tốc độ cao, cảm biến vật lý có thể ghi lại ảnh bị nhòe. Ngay lập tức, AI XD Motion Engine sẽ kết hợp dữ liệu từ cảm biến và mạng lưới thần kinh để đóng băng chuyển động, phục hồi chi tiết bị mờ thành sắc nét. AI ở đây đóng vai trò như người thợ phục chế, biến những dữ liệu quang học hỏng hóc thành tác phẩm hoàn chỉnh.
Sự đánh đổi giữa tính tiện lợi và rung cảm nghệ thuật
Không thể phủ nhận rằng sự can thiệp sâu của AI và các hệ thống lõi như ProVisual Engine hay Photonic Engine mang lại lợi ích lớn cho đại đa số người dùng phổ thông. Rào cản kỹ thuật nhiếp ảnh đã bị xóa bỏ hoàn toàn. Ai cũng có thể lưu giữ những khoảnh khắc rực rỡ, sắc nét trong mọi điều kiện môi trường khắc nghiệt mà vẫn không cần hiểu thấu tốc độ màn trập hay khẩu độ.
Tuy nhiên, sự tiện lợi tối đa đi kèm với một cái giá về cảm xúc. Khi AI can thiệp vào từng điểm ảnh, tự động làm sáng vùng tối, xóa bỏ những khuyết điểm bề mặt và thậm chí vẽ thêm chi tiết, ảnh dần mất đi linh hồn của sự kiện. Chúng ta đang nhìn vào một thực tại đã được máy tính tối ưu hóa, phù hợp với chuẩn đẹp số đông trên mạng xã hội. Cảm giác hồi hộp khi ấn máy hay sự rung cảm trước một bức ảnh có bố cục thô mộc, tối giản nhưng đầy kỷ niệm của kỷ nguyên Galaxy Note 8 đang dần vắng bóng.
Cuộc đua nhiếp ảnh điện toán sẽ không dừng lại và AI sẽ còn thay thế con người quyết định chất lượng ảnh là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, không thể nào mang lại độ phân giải quang học của quá khứ để so sánh với sức mạnh công nghệ hiện đại. Trong một thế giới mà mọi hình ảnh đều có thể được máy móc tô vẽ trở nên hoàn mỹ, đôi khi sự chân thực, những mảng tối tự nhiên và giới hạn vật lý của nhiếp ảnh truyền thống lại là những giá trị xa xỉ mà con người muốn tìm lại.
